1- Ayrımcılık Gözetmeme İlkesi (Madde 2)

“Taraf Devletler, bu Sözleşme’de yazılı olan hakları kendi yetkileri altında bulunan her çocuğa, kendilerinin, ana babalarının veya yasal vasilerinin sahip oldukları, ırk, renk, cinsiyet, dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal, etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahhüt ederler.” (Çocuk Hakları Sözleşmesi, Madde 2)

Bu madde, tüm çocuklara ayrım gözetmeksizin hak tanıma ilkesini savunurken, pozitif ayrımcılığa ihtiyaç duyan mülteci çocuklar (Md. 22) ve engelli çocuklar (Md. 23) gibi gruplar için özel hükümler getirerek onların gelişimlerini desteklemeyi amaçlamaktadır. Bu şekilde, her çocuğun koşullarına göre adil ve eşit bir şekilde haklara erişimi sağlanır.”

2- Çocuğun Yüksek Yararının Gözetilmesi İlkesi (Madde 3)

“Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir.” (Çocuk Hakları Sözleşmesi, Madde 3)

Bu maddede çocukları ilgilendiren bütün eylemlerde önceliğin çocuğun yararının gözetilmesini amaçlar. Çünkü çocuklar toplumun savunmasız grubundandır ve bu sebeplerden kendi haklarını arayamazlar. Çocuğun yüksek yararı ilkesi de çocuk merkezli bir bakış açısını destekler ve çocuğun birbiriyle ilişkili hak ve ihtiyaçlarına dikkat çeker. Dolayısıyla, çocuklara sağlanan koruma kanunları, politikalar ve uygulamalar geliştirilirken, çocuğun yüksek yararının gözetilmesi esastır. Bu yaklaşım, çocukların haklarının korunmasını ve çocuk merkezli bir bakış açısıyla onların gelişimini destekleyen adımların atılmasını sağlar.

3- Çocuğun Yaşama ve Gelişme Hakkı İlkesi (Madde 6)

Taraf Devletler, her çocuğun temel yaşama hakkına sahip olduğunu kabul ederler. 2. Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler.” (Çocuk Hakları Sözleşmesi, Madde 6)

Yaşamak her çocuğun temel hakkıdır. Sözleşme çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için azami çabanın gösterilmesini devletlerin sorumluluğuna verir. Yalnızca bilinmelidir ki çocuğun gelişmesi kavramı sadece çocuğun yetişkinliğe hazırlanması değil, çocuğun içinde bulunduğu dönemin en elverişli koşullarda oluşturulmasıdır. Sözleşme, devletlerin yalnızca çocuğun hayatta kalmasını değil, onun zihinsel, bedensel, psikolojik ve ahlaki yönlerden sağlıklı bir şekilde gelişmesini güvence altına almasını ve çocuğun özgür, mutlu bir birey olarak yaşamını sürdürebilmesini sağlamasını zorunlu kılar.

4- Çocuğun Katılımı İlkesi (Madde 12)

“Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini serbestçe ifade etme hakkını, bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun olarak gereken özen gösterilmek suretiyle tanırlar. Bu amaçla, çocuğu etkileyen herhangi bir adli veya idari kovuşturmada çocuğun ya doğrudan doğruya veya bir temsilci ya da uygun bir makam yoluyla dinlenilmesi fırsatı, ulusal yasanın usule ilişkin kurallarına uygun olarak çocuğa özellikle sağlanacaktır.” (Çocuk Hakları Sözleşmesi, Madde 12)

Çocuğun kendisini ilgilendiren her durumda yer alması olarak nitelendirebileceğimiz katılım, çocuğun karar alma süreçlerinde yer alması ve fikirlerinin dikkate alınmasıdır. Yani kısaca çocuğun kendisini etkileyen süreçlerdeki etkili olmasıdır. Bu ilke, çocuğun kendi hayatını etkileyen karar alma süreçlerinde aktif bir katılımcı olmasını sağlayarak, onun hak ve özgürlüklerini korumaya yönelik bir adım oluşturur. Çocuğun görüşlerine gereken özenin gösterilmesi, çocuk haklarına dayalı bir toplumun temel gerekliliklerinden biridir.”

KAYNAKÇA

Hodgkin, R., & Newell, P. (2002). Çocuk Haklarına Dair Sözleşme: Uygulama El Kitabı. Birleşmiş Milletler Çocuk Fonu (UNICEF). ISBN 92-806-3782-2.

Birleşmiş Milletler. (1989). Çocuk Haklarına Dair Sözleşme. UNICEF Türkiye Temsilciliği, 2004. Erişim: https://www.unicef.org/turkey/media/9231/file/Çocuk_Haklarına_Dair_Sözleşme.pdf